Sinds de staatshervorming van 08/08/'80 is de hulp– en dienstverlening aan gedetineerden met het oog op hun reïntegratie een exclusieve gemeenschapsbevoegdheid en zijn de gemeenschappen verantwoordelijk voor het totale aanbod van maatschappelijke hulp– en dienstverlening aan deze mensen: sociale hulpverlening en opvang, gezondheidszorg, huisvesting, sociale en culturele vorming, onderwijs, tewerkstelling, arbeidsbemiddeling en sport en ontspanning. De afgelopen jaren zijn er verschillende stappen gezet om deze verantwoordelijkheid vorm en inhoud te geven. Er werd op 28/02/'94 een Samenwerkingsakkoord gesloten met Justitie dat de respectievelijke bevoegdheden en opdrachten beschrijft. Het uitgangspunt is dat de psychosociale diensten van de gevangenis en de diensten voor justitieel welzijnswerk samen de opdracht hebben te zorgen voor een integrale hulp– en dienstverlening aan gedetineerden met het oog op een optimale begeleiding van de detentie en een voorbereiding op de reclassering. Hiervoor dienen zij nauw samen te werken met alle relevante openbare en private personen en diensten. In het kader van dit Samenwerkingsakkoord werd aan Vlaamse zijde een interdepartementale commissie opgericht die de behoeften van gedetineerden aan hulp– en dienstverlening heeft verkend en aanbevelingen heeft geformuleerd om hieraan tegemoet te komen. In het verlengde hiervan werd het strategisch plan voor hulp– en dienstverlening in samenwerking met vertegenwoordigers van Justitie opgesteld en op 08/12/ '00 goedgekeurd door de Vlaamse regering.
| Uitgangspunten |
| Missie |
| Uitvoering |
De bedoeling van dit plan is de hulp– en dienstverlening aan gedetineerden uit te breiden en te verbeteren. De verschillende voorzieningen van de Vlaamse Gemeenschap moeten samenwerken om een degelijk aanbod te hebben aan hulpverlening, vorming, beroepsopleiding, sport en ontspanning opdat de gevangenistijd zinvol kan ingevuld worden en een volwaardige reïntegratie in de samenleving mogelijk wordt. De achterliggende visie heeft betrekking op het feit dat de gedetineerde zijn fundamentele (grond)rechten dient te behouden niettegenstaande hij van zijn vrijheid is beroofd. Enkel het recht om te gaan en te staan waar hij wil, is hem ontnomen. Met de opstelling van dit plan is het echter niet de bedoeling om enkel tegemoet te komen aan de rechten en de noden van gedetineerden. De gedetineerden dienen ook benaderd te worden als mensen die iets goed te maken t.a.v hun slachtoffer(s) en ten aanzien van de samenleving. Het is de bedoeling om met de uitbouw van de hulp– en dienstverlening de band met de samenlevingsvoorzieningen te behouden of te herstellen. In het strategisch plan wordt er uitdrukkelijk gekozen voor een inclusieve benadering t.a.v gedetineerden waarbij de toeleiding van de hulp– en dienstverlening vanuit de Vlaamse Gemeenschap niet enkel een opdracht is vanuit welzijn maar elke administratie en elk departement dient gecoördineerd en integraal zijn verantwoordelijkheden op te nemen naar deze doelgroep. Een belangrijk uitgangspunt is dat de hulp– en dienstverlening aan gedetineerden enkel kan gerealiseerd worden door de uitbouw van een constructieve samenwerking met de diverse partners binnen de Vlaamse Gemeenschap en de Federale Overheidsdienst Justitie.
De missie van de Vlaamse Gemeenschap m.b.t het strategisch plan wordt als volgt geformuleerd: ‘De Vlaamse Gemeenschap waarborgt het recht van alle gedetineerden en hun directe sociale omgeving op een integrale en kwaliteitsvolle hulp– en dienstverlening zodat ook zij zich harmonisch en volwaardig kunnen ontplooien in de samenleving.’
Een integrale en kwaliteitsvolle hulp– en dienstverlening betreft:
Hulp– en dienstverlening is toegankelijk en vertoont volgende kenmerken:
De strategieën om deze missie te verwezenlijken worden als volgt vooropgesteld:
| www.wvc.vlaanderen.be/welzijnenjustitie/gedetineerden/strategischplan.htm |
De Vlaamse regering besliste om het strategisch plan eerst uit te voeren in een aantal regio’s en deze geleidelijk aan uit te breiden naar andere gevangenissen in Vlaanderen en Brussel. Het Strategisch plan wordt momenteel uitgevoerd in zes pilootgevangenissen: Antwerpen, Hoogstraten, Wortel, Turnhout, Merksplas en Brugge en voorziet in een aantal belangrijke functies waaronder de beleidsmedewerker, de trajectbegeleider en de organisatieondersteuner. Met het Strategisch Plan wordt er vanuit de verschillende departementen een bijdrage geleverd om de hulp– en dienstverlening aan gedetineerden op een gecoördineerde manier verder uit te bouwen.
De beleidsmedewerker is een Vlaamse ambtenaar. Hij heeft tot taak met het inrichtingshoofd en de andere partners van justitie een zo goed mogelijke samenwerking op te zetten om de implementatie van het strategisch plan in de gevangenis zo optimaal mogelijk te laten verlopen. Hij vertegenwoordigt de Vlaamse partners in overleg met de gevangenisdirectie, en draagt bij tot de coördinatie van de Vlaamse hulp– en dienstverlening in de gevangenis. Hij begeleidt werkzaamheden van het Planningsteam Maatschappelijke Dienstverlening naar een kwalitatieve beleidsvoering op vlak van hulp– en dienstverlening in de gevangenis. Het Planningsteam Maatschappelijke Dienstverlening is een Vlaams overlegplatform tussen de verschillende diensten van de Vlaamse Gemeenschap waarin relevante vertegenwoordigers van Justitie in worden uitgenodigd. Dit planningsteam maakt een planning van het gewenste aanbod aan hulp– en dienstverlening, coördineert dit aanbod, signaleert de gedetecteerde hiaten en tracht hiervoor te zoeken naar gewenste oplossingen. Justitieel welzijnswerk Het ontstaan van de centra justitieel welzijnswerk moet gekaderd worden in de bevoegdheden die de staatshervormingswet van 1980 toevertrouwde aan de gemeenschappen: “sociale hulpverlening aan gedetineerden met het oog op hun sociale reïntegratie”. In het verlengde van de staatshervorming werden in alle gerechtelijke arrondissementen centra voor algemeen welzijnswerk erkend met de bijkomende opdracht ‘hulpverlening aan justitiecliënteel’. Naast de hulpverleningsopdracht is er ook bepaald dat de bestaande sociale hulp– en dienstverlening door samenwerking en netwerkvorming in het bereik moet gebracht worden van justitiecliënteel. De overheid heeft hiermee de structurele opdracht van de diensten justitieel welzijnswerk erkend naast hun hulpverleningsopdracht. Het gevolg is dat justitieel welzijnswerk activiteiten heeft ontwikkeld op een persoonsgericht en op een structureel spoor. Met de implementatie van het strategisch plan voor hulp– en dienstverlening aan gedetineerden wordt de nadruk vooral gelegd op de uitbouw van trajectbegeleiding en organisatieondersteuning waardoor er minder ruimte blijft voor ‘intensievere’ hulpverlening. Het strategisch plan wil geen categoriale sector voor hulp– en dienstverlening uitbouwen voor gedetineerden. De bestaande voorzieningen moeten ook voor gedetineerden hun verantwoordelijkheid opnemen en zelf de stap naar de gevangenis zetten om er hun hulp– en dienstverlening beschikbaar en toegankelijk te maken voor alle gedetineerden. Individuele trajectbegeleiding voor gedetineerden De trajectbegeleider, een medewerker van justitieel welzijnswerk, heeft de opdracht gedetineerden wegwijs te maken in het aanbod aan hulp– en dienstverlening en om hen bij te staan in het uitwerken van een toekomstgerichte reclassering. De trajectbegeleider brengt vragen en noden van de individuele gedetineerden in kaart, informeert de gedetineerde de inhoud en het belang van het beschikbaar hulp– en dienstverleningsaanbod, oriënteert hem, motiveert hem, verwijst hem door en volgt hem op. Trajectbegeleiders werken nauw samen met de verstrekkers van de hulp– en dienstverlening (uitstippelen hulp– en dienstverleningstraject) en met de psychosociale dienst van de gevangenis (afstemming met het penitentiair traject). De samenwerking resulteert in een integraal detentietraject dat maximaal voorbereidt op de reïntegratie in de samenleving. Praktische coördinatie en organisatie van de hulp– en dienstverlening De organisatieondersteuner, een medewerker van het justitieel welzijnswerk, heeft tot taak om de verschillende diensten die hulp– en dienstverlening aanbieden in de gevangenis zoveel mogelijk te ondersteunen bij de organisatie en uitvoering van hun aanbod in de gevangenismuren. Hij sensibiliseert voorzieningen om hun aanbod binnen te brengen in de gevangenis of dit te optimaliseren. Hiertoe staat hij de verschillende hulp– en dienstverleners die hun intrede maken in de gevangenis met raad en daad bij op praktisch, inhoudelijk, technisch en organisatorisch vlak. De organisatieondersteuner werkt nauw samen met de beleidsmedewerker en zijn opdrachten zijn te kaderen in de bredere werking van het Planningsteam Maatschappelijke Dienstverlening.
Het ontstaan van de centra justitieel welzijnswerk moet gekaderd worden in de bevoegdheden die de staatshervormingswet van 1980 toevertrouwde aan de gemeenschappen: “sociale hulpverlening aan gedetineerden met het oog op hun sociale reïntegratie”. In het verlengde van de staatshervorming werden in alle gerechtelijke arrondissementen centra voor algemeen welzijnswerk erkend met de bijkomende opdracht ‘hulpverlening aan justitiecliënteel’. Naast de hulpverleningsopdracht is er ook bepaald dat de bestaande sociale hulp– en dienstverlening door samenwerking en netwerkvorming in het bereik moet gebracht worden van justitiecliënteel. De overheid heeft hiermee de structurele opdracht van de diensten justitieel welzijnswerk erkend naast hun hulpverleningsopdracht. Het gevolg is dat justitieel welzijnswerk activiteiten heeft ontwikkeld op een persoonsgericht en op een structureel spoor. Met de implementatie van het strategisch plan voor hulp– en dienstverlening aan gedetineerden wordt de nadruk vooral gelegd op de uitbouw van trajectbegeleiding en organisatieondersteuning waardoor er minder ruimte blijft voor ‘intensievere’ hulpverlening. Het strategisch plan wil geen categoriale sector voor hulp– en dienstverlening uitbouwen voor gedetineerden. De bestaande voorzieningen moeten ook voor gedetineerden hun verantwoordelijkheid opnemen en zelf de stap naar de gevangenis zetten om er hun hulp– en dienstverlening beschikbaar en toegankelijk te maken voor alle gedetineerden.
De trajectbegeleider, een medewerker van justitieel welzijnswerk, heeft de opdracht gedetineerden wegwijs te maken in het aanbod aan hulp– en dienstverlening en om hen bij te staan in het uitwerken van een toekomstgerichte reclassering. De trajectbegeleider brengt vragen en noden van de individuele gedetineerden in kaart, informeert de gedetineerde de inhoud en het belang van het beschikbaar hulp– en dienstverleningsaanbod, oriënteert hem, motiveert hem, verwijst hem door en volgt hem op. Trajectbegeleiders werken nauw samen met de verstrekkers van de hulp– en dienstverlening (uitstippelen hulp– en dienstverleningstraject) en met de psychosociale dienst van de gevangenis (afstemming met het penitentiair traject). De samenwerking resulteert in een integraal detentietraject dat maximaal voorbereidt op de reïntegratie in de samenleving.
De organisatieondersteuner, een medewerker van het justitieel welzijnswerk, heeft tot taak om de verschillende diensten die hulp– en dienstverlening aanbieden in de gevangenis zoveel mogelijk te ondersteunen bij de organisatie en uitvoering van hun aanbod in de gevangenismuren. Hij sensibiliseert voorzieningen om hun aanbod binnen te brengen in de gevangenis of dit te optimaliseren. Hiertoe staat hij de verschillende hulp– en dienstverleners die hun intrede maken in de gevangenis met raad en daad bij op praktisch, inhoudelijk, technisch en organisatorisch vlak. De organisatieondersteuner werkt nauw samen met de beleidsmedewerker en zijn opdrachten zijn te kaderen in de bredere werking van het Planningsteam Maatschappelijke Dienstverlening.
WERK
Dit programma kadert in het strategisch plan voor hulp– en dienstverlening aan gedetineerden en de kern is gedetineerden al tijdens hun detentie op weg te helpen naar een gepaste job na hun vrijlating. Het uitgangspunt is het recht op universele dienstverlening (informatie en arbeidstrajectbegeleiding) voor gedetineerden realiseren met aandacht voor hun specifieke problematiek. Na een grondig onderzoek van hun mogelijkheden en behoeften wordt een stappenplan uitgestippeld naar een job. Hierin wordt rekening gehouden met de beroepskeuze van de gedetineerde en is afstemming op de externe dienstverlening van de VDAB een belangrijk gegeven.
| http://www.vdab.be/trends/topics.shtml |
ONDERWIJS
Het departement onderwijs heeft zich geëngageerd in het Strategisch Plan voor hulp– en dienstverlening aan gedetineerden. In het kader van dit plan hebben de centra basiseducatie de opdracht het gehele volwassenenonderwijs (basiseducatie, onderwijs sociale promotie, begeleid individueel studeren) in de gevangenissen te coördineren. De meeste centra voor basiseducatie met een gevangenis binnen het werkingsgebied verzorgen een aanbod basiseducatie in deze gevangenis. Het onderwijsproject in het kader van het Strategisch Plan bestaat uit coördinatie van het educatieve aanbod van het volwassenenonderwijs in de gevangenis (basiseducatie, onderwijs voor sociale promotie en begeleid individueel studeren), realisatie van een bijkomend educatief aanbod basiseducatie, uitbouwen van onderwijstrajectbegeleiding en ondersteuning en begeleiding door het Vlaams Ondersteuningscentrum van de Basiseducatie.
| www.vocb.be |
CULTUUR EN SPORT
Het decreet betreffende het Sociaal Cultureel Volwassenenwerk van 04/04/'03 brengt een reorganisatie van de sociaal culturele sector in Vlaanderen. Naast de creatie van 13 volkshogescholen en een herinrichting van het landschap van de vormingsinstellingen en bewegingen, voorziet artikel 36 in de subsidiëring van een vormingsinstelling voor gedetineerden. De Rode Antraciet is in 2003 opgericht als vormingsinstelling in de penitentiaire sector. Naast het aanbieden van een gespecialiseerd en gevarieerd aanbod voor gedetineerden is de instelling ook verantwoordelijk voor het stimuleren van een actieve aanwezigheid van de culturele sector in de penitentiaire wereld. Wat het sportaanbod voor gedetineerden betreft is men in 2002 gestart met het project ‘sportpromotie in de gevangenis, naar een actief sportbeleid’. Er worden sportpromotoren aangesteld die het sportaanbod kwalitatief en kwantitatief moeten uitbouwen. De werkzaamheden van de sportpromotoren zijn geïntegreerd in de Rode Antraciet.
| www.derodeantraciet.be |